Aylıq Arxivlər: Yanvar 2015

Suyun fiziki xüsusiyyətlərindəki həssas nizamlar

4d6bca545e5612a04c51cf16271fddfbMəşhur biokimyaçı prof. A.E.Nidham (A.E.Needham) “Bioloji materialların bənzərsizliyi” (The Uniqueness of Biological Materials) adlı kitabında həyatın olması üçün mütləq maye maddələrin mövcud olmasının zəruri olduğunu izah edir. Əgər maddə ancaq bərk və qaz halda olsaydı, həyat əsla olmazdı. Çünki bərk maddələrdəki atomlar çox sıx və sabitdir, bu isə canlı orqanizmlərin həyata keçirdiyi proseslərdə dinamik molekulyar proseslərə imkan vermir. Qazlarda isə atomlar sabit deyil, sərbəst şəkildə uçuşurlar və bu şəkildə canlı orqanizmlərin kompleks mexanizmləri işləyə bilməz.

Qısası, həyat üçün zəruri proseslərin həyata keçirilməsi üçün maye mühit olmalıdır. Yeganə ideal maye sudur. Suyun həyat üçün qeyri-adi dərəcədə uyğun xüsusiyyətlərdə olması qədim dövrdən bəri elm adamlarının diqqətini cəlb edib.
Suyun ümumi təbii qanunlara zidd kimi görünən bəzi termal xüsusiyyətləri də bu maddənin həyat üçün xüsusi yaradıldığını göstərir.

Bütün maddələr temperaturları aşağı düşdükcə sıxılırlar. Bütün mayelər də temperaturları aşağı düşdükcə sıxılır və həcmlərini itirirlər. Həcm azaldıqda sıxlıq artır və beləcə ağırlaşırlar. Bu səbəbdən, maye maddələrin bərk halı maye halına nisbətən ağırdır. Ancaq bunlardan fərqli olaraq su müəyyən temperatura (+4°C) düşənə qədər sıxılır, sonra birdən-birə genişlənməyə başlayır. Donduqda isə daha da genişlənir. Bu səbəbdən, suyun bərk halı maye halından yüngüldür. Yəni buz, əslində, normalda fiziki qanunlara əsasən, suyun dibinə batmalıdır, ancaq əksinə, suyun üzündə üzür. Bu yazının davamını oxu

Proton və elektron arasındakı möhtəşəm uyğunluq

elektron_elektronElektrik yüklərindəki uyğunluq

Proton elektrondan həcm və kütlə cəhətdən böyükdür. Protonun kütləsi elektronun kütləsindən 1835 dəfə böyükdür. Əgər konkret bir müqayisə aparsaq aralarındakı fərq insanla fındıq dənəsi arasındakı fərq qədər olacaqdır. Yəni elektronla protonun fiziki quruluşu bir-birinə bənzəmir.

Lakin maraqlıdır ki, bu iki fərqli zərrəciyin elektrik yükü bir-birinə tam uyğundur! Biri müsbət, digəri isə mənfi elektrik yüklüdür, ancaq bu yüklərin gücü bir-birinə tamamilə bərabərdir. Bunun sayəsində atomun elektrik yükü tarazlanır. Halbuki, bu yüklərin bərabər olmasını vacib edən heç bir səbəb yoxdur. Əksinə, fiziki cəhətdən elektronun elektrik yükü kütləsi ilə mütənasib olaraq protonun elektrik yükündən az olmalıdır.

Bəs proton və elektronun elektrik yükü bərabər olmasaydı, nə baş verərdi?

Bu təqdirdə, kainatdakı bütün atomlar protonun artıq müsbət yükünə görə müsbət elektrik yüklü olardı. Nəticədə də kainatdakı bütün atomlar bir-birini itələyərdi.

Bəs belə olsa, nə baş verərdi? Kainatdakı atomların hamısı bir-birini itələsəydi, nələr olardı? Bu yazının davamını oxu

Oksigenin həll olma qabiliyyəti canlılar üçün ən ideal ölçüdədir

F85D4D45-9188-188D-BE2A-44E0001E9117Orqanizmimizin oksigendən istifadə etməsi bu qazın suyun içində həll olma xüsusiyyətindən qaynaqlanır. Nəfəs aldıqda ciyərlərimizə daxil olan oksigen dərhal həll olaraq qana qarışır. Qandakı hemoqlobin adlı zülal həll olmuş oksigen molekullarını hüceyrələrə daşıyır. Hüceyrələrdə isə xüsusi fermentlər sayəsində oksigendən istifadə olunaraq ATF adlanan karbon birləşmələri yandırılır və enerji əldə edilir.

Bütün kompleks canlılar bu sistemlə enerji əldə edirlər. Əlbəttə, bu sistemin işləməsi oksigenin həll olma qabiliyyətindən asılıdır.

Əgər oksigenin həll olma qabiliyyəti lazımi dərəcədə olmasaydı, qana çox az miqdarda oksigen qarışar və bu da hüceyrələrin enerji ehtiyacının təmin olunması üçün kifayət etməzdi. Oksigenin həddindən artıq həll olması isə qandakı oksigen miqdarını artırar və oksidasiya zəhərlənməsi baş verərdi.
Qazların suda həll olma dərəcələri bir-birindən çox fərqlənir. Ən çox həll olan qaz ilə ən az həll olan qaz arasında bir milyon dəfə həll olma fərqi var. Demək olar ki, heç bir qazın həll olma dərəcəsi eyni deyil. Məsələn, karbon qazı oksigenə nisbətən suda 20 dəfə çox həll olur. Bu qədər fərqli həll olma dərəcələri arasında oksigenin həll olma dərəcəsi məhz bizə lazım olan ölçüdədir.

Oksigenin həll olma qabiliyyəti bir az çox və ya az olsaydı, nə baş verərdi? Bu yazının davamını oxu

Möcüzəvi karbon elementi

karbonanotupHəyatın əsası olan karbon elementi ancaq nəhəng ulduzların mərkəzində çox xüsusi, möcüzəvi reaksiyalar nəticəsində əmələ gəlir. Bu möcüzəvi reaksiyalar baş verməsəydi, bu gün kainatda karbon adlı element, başqa sözlə, həyat deyə məfhum olmazdı. “Möcüzəvi”, -deyirik, çünki bu reaksiyalar, əslində, ehtimaldan kənar olan şərtlərin birləşməsi ilə baş verir. İndi bu prosesi təhlil edək…

Karbon atomu nəhəng ulduzların nüvəsində iki mərhələli proses nəticəsində əmələ gəlir. Əvvəlcə, iki helium atomu birləşir və beləcə, ortaya dörd protona və dörd neytrona malik ara element çıxır.
Bu ara element berillium adlanır. Üçüncü helium da berilliuma birləşdikdə altı protonlu və altı neytronlu karbon atomu əmələ gəlir. Bu yazının davamını oxu

Kainatın yaradılışındakı möcüzələr

7372714f1810d657021bb945c78baa46Partlayışdan  qeyri-adi nizama

Yaşadığımız kainatın təqribən 15 milyard il əvvəl bir nöqtədə meydana gələn böyük partlayış ilə əmələ gəldiyi və genişlənərək indiki formasını aldığı bu gün bütün elm dünyası tərəfindən təsdiqlənən faktdır. Kosmik fəza, qalaktikalar, planetlər, Günəş, Yer, qısası, kainatı təşkil edən bütün göy cisimləri “Biq Bənq” adlanan böyük partlayışla meydana gəlmişdir.

Burada çox böyük sirr var: Biq Bənq partlayış olduğuna görə, bu partlayışdan sonra maddə atom və subatom zərrəciklər şəklində kosmik fəzada kortəbii şəkildə yayılmalı idi. Lakin belə olmamışdır, əksinə, çox sistemli, nizamlı kainat meydana gəlmişdir. Kortəbii şəkildə yayılan maddənin kainatın müəyyən hissələrində toplanıb qalaktikaları, ulduzları və ulduz sistemlərini əmələ gətirməsi elm adamlarının təbiri ilə desək, buğda anbarına atılan əl bombasının buğdaları nizamla bağlamalar şəklində toplayıb üst-üstə yığması qədər, hətta bundan daha da qeyri-adi vəziyyətdir. Bu yazının davamını oxu

Elm xəbərləri

gunes

Alimlər Günəş haqqında yeni məlumatlar əldə etdi

NASA-nın IRIS (Interface Region Imaging Spectrograph) elmi-tədqiqat aparatı günəş atmosferi haqqında yeni məlumatlar əldə etdi. Bu barədə NASA-nın rəsmi saytı məlumat yaydı. Yeni məlumatlara əsasən, günəş tacının səthə nisbətən daha çox qızdığı və bunun da “günəş küləyi” adlandırılan hissəciklərin fasiləsiz olaraq yaymasına səbəb olduğu məlum oldu.

Aparat günəş atmosferində indiyə qədər məlum olan aşağı temperatura malik nahiyyələrdən 93000 °C daha aşağı temperatura malik nahiyələr aşkara çıxarıb. Bu yazının davamını oxu

Fosillər

298720_254194657952982_645688425_nSekvoya budağı

Dövr: Kaynozoy erası, Eosen dövrü

Yaşı: 50 milyon il

Bölgə: Kamlups, Britaniya Kolumbiyası, Kanada

Dünyanın ən böyük ağac növü kimi tanınan sekvoya, eyni zamanda, uzun ömürlüdür. Təqribən 150 metr hündürlükdə 1000 yaşında olan nümunələri də var. Əsasən, Şimali Amerikada yaşayırlar. Fosil nümunələri sekvoyaların milyon illərdir eyni olduğunu, yəni təkamül keçirmədiyini göstərir. Şəkildə görünən 50 milyon illik sekvoya budağı fosilinin dövrümüzdəki nümunələrindən heç bir fərqi yoxdur. Bu yazının davamını oxu

İslam xəbərləri

df919e64dc94f21a52c5b083b5b02741Almaniyanın keçmiş prezidenti Kristian Vulf: “Müsəlmanlarla eyni hissləri paylaşıram”

“İslam Almaniyaya aiddir” cümləsi ilə hafizələrdə qalan Almaniyanın keçmiş prezidenti Kristian Vulf xristianlarla müsəlmanları terrora qarşı ortaq mübarizəyə çağırıb. Vulf: “Bir-birimizə yanlış sözlər söyləmək, iftira atmaq, bir-birimizi təqsirləndirmək əvəzinə artıq ortaq mübarizə aparmağımızın zamanı çatıb”, – deyib.

Almaniyanın keçmiş prezidenti Kristian Vulf Berlin Sənaye və Ticarət Palatasında söylədiyi nitqdə İslam dinini istismar edən terrorçuları sərt şəkildə qınayıb və Almaniyada yaşayan və terrora, şiddətə qarşı çıxan müsəlmanlarla eyni hissləri paylaşdığını deyib. Bu yazının davamını oxu

Lüsi kimdir?

naucna-rekonstrukcija-kako-bi-Lusi-izgledala-u-stvarnom-zivotu-199x300Lüsi (Lucy) 1974-cü ildə amerikalı antropoloq Donald Cohanson tərəfindən tapılan məşhur fosilin adıdır. Bir çox təkamülçü Lüsinin insanla meymunəbənzər əcdadları arasındakı ara keçid forması olduğunu iddia etmişdir. Ancaq növbəti illərdə  aparılan tədqiqatlar Lüsinin nəsli kəsilmiş bir meymun növü olduğunu ortaya çıxarmışdır.

Bir meymun növü olduğu və insanın təkamülü ilə bağlı olmadığı ortaya qoyulan avstralopitek cinsinə aid bir növü təmsil edir. Bu növün (Australopithecus afarensis) şimpanzelərlə eyni böyüklükdə beyini var, qabırğaları və çənə sümüyü dövrümüzün şimpanzeləri ilə eyni şəkildədir, qolları və ayaqları canlının bir şimpanze kimi yeridiyini göstərir. Hətta çanaq sümüyü də şimpanzelərinki kimidir. (Richard Allan & Tracey Greenwood, Primates and Human Evolution in the textbook: Year 13 Biology, 1999. Student Resource and Activity Manual, (Biozone International, printed in New Zealand.), s. 260.) Bu yazının davamını oxu

Gilyermo Qonzalez

Dr.-Guillermo-Gonzalez1Daha böyük planet daha yüksək cazibə qüvvəsi və okean dibi ilə dağlar arasında daha az səth zəifliyi deməkdir. Planetin cazibə qüvvəsinin daha çox olması dağlara təsir edən cazibə qüvvəsinin daha çox olmasına və daha düz səth əmələ gətirməyə meyillilik deməkdir.

Planetimizin səthi düz olsaydı, nə baş verərdi? Yerin üstü su ilə dolardı. Hal-hazırda su dünyasında yaşamamağımızın yeganə səbəbi suyun üzünə çıxan qitələrin və dağların olmasıdır. Əgər bütün quru ərazilər düz olsaydı, suyun dərinliyi iki kilometrə çatardı. Sularla dolu dünyamız olardı və su dünyası ölü dünyadır. Su dünyasında yüksək duz qatılığı həyatı qeyri-mümkün edərdi. Həyat ancaq müəyyən səviyyədə duzluluğa davamlıdır.

Sahil boyu geniş, bataqlıq bölgələr var. Bu bölgələr dayaz olduğuna görə okeanlardan bu bölgələrə gələn su tez buxarlanır, duz qalır. Beləcə, qitələrdə toplanan nəhəng duz ehtiyatları əmələ gəlir və okeanın duz tərkibi də tənzimlənmiş olur. Ancaq su dünyasında həddindən artıq duz suyu doyurar və dibə çökər. Bu vəziyyət həyata düşmən super duzlu duz məhlulu əmələ gətirər.

Lee Strobel, The Case for a Creator, 2004, səh. 244.